خلاصه داستان:
این فیلم به ماجرای عبدالمالک ریگی، یک تروریست در منطقه میپردازد. نیروهای امنیتی ایران تلاش میکنند تا او و گروهش را دستگیر کرده و از بین ببرند.
کارگردان:
سعید ملکان که در سال 1358 در تهران به دنیا آمده، از معروفترین چهرهپردازان سینمای ایران است. او علاوه بر کار چهرهپردازی، سالهاست در نقش تهیهکننده و سرمایهگذار در پروژههای سینمایی مختلف فعالیت دارد. اما «روز صفر» اولین باری است که او کارگردانی یک فیلم را بر عهده گرفته. یک نکته عجیب درباره این فیلم این است که گفته میشود دستیار فیلمبردار در زمان فیلمبرداری به اروپا پناهنده شده و بخشی از نماهای فیلم را نیز با خود برده بود!
بررسی فیلم «روز صفر»:
ساختن یک فیلم تریلر و اکشن اصول و قواعد ویژهای دارد. در مرحله اول، فیلمنامه باید شخصیتهای محکم و باورپذیری خلق کند تا بیننده در طول فیلم بتواند اقدامات آنها را درک کرده و انتخاب کند که طرف کدام یک از آنها را بگیرد. در گذشته، معمولاً در فیلمهای تریلر شخصیتها به دو دسته کاملاً خوب و کاملاً بد تقسیم میشدند. این باعث میشد تماشاگر به راحتی بتواند قهرمان داستان را انتخاب کرده و با او همراه شود. اما این روزها این روش کمتر دیده میشود. فیلمسازان بیشتر دوست دارند شخصیتهایی خاکستری خلق کنند و بیننده را در موقعیتی دشوار و جذاب قرار دهند. در این حالت، جزئیات داستان و ویژگیهای شخصیتها به عاملی مهم در تصمیمگیری تماشاگر تبدیل میشود.
فیلم “روز صفر” تقریباً هیچکدام از این ویژگیهای خوب را ندارد. به نظر میرسد سازندگان فیلم فرض کردهاند که بیننده از قبل با تروریست معروف، عبدالمالک ریگی، آشناست و لازم نیست در فیلم زیاد به او پرداخته شود؛ این اولین اشتباه بزرگ سازندگان است. وقتی کسی فیلمی تماشا میکند، انتظار دارد یک داستان کامل ببیند و بشنود. داستانی که تمام جزئیاتش در خود فیلم نشان داده شود و تا حد ممکن از ارجاع به مسائل خارج از فیلم خودداری گردد. این روش نادرست باعث شده شخصیت ریگی در “روز صفر” مبهمترین فرد داستان باشد. از همان ابتدای فیلم، متوجه نمیشویم مشکل او با ایرانیان چیست و فقط به این بسنده میشود که او یک تروریست است و قصد انجام عملیات تروریستی دارد! متأسفانه فیلم از همان دقایق اول، پایههای خود را اشتباه میگذارد و این مسئله در ادامه، مشکلات دیگری نیز ایجاد میکند.
توصیه میشود به مطالعه مقاله نقد فیلم گربه سیاه ادامه دهید.
اشکال بزرگ دوم فیلم، به قهرمان داستان مربوط میشود که اصلاً شخصیت تازه و بدیعی نیست و更像 یک کپی ضعیف و سطحی از قهرمانان فیلمهای آمریکایی به نظر میرسد. قهرمانی که همان ویژگیهای تکراری و کلیشهای را دارد: تنهاست، کسی او را بهخوبی نمیشناسد و البته بسیار وطنپرست است. با وجود تکراری بودن این ویژگیها در سینمای جهان، تماشاگران همچنان از این جور شخصیتها استقبال میکنند، اما مشکل اینجاست که حتی همین کلیشههای هالیوودی هم در “روز صفر” به بدترین شکل ممکن کپی شده است. فیلم به جای اینکه از صحنهها و موقعیتهای نمایشی استفاده کند، اطلاعات مربوط به قهرمان داستان را از طریق دیالوگهای همکارش، آن هم در نامناسبترین لحظه، بیان میکند. مانند آن سؤال عجیب و بیربط همکار سیاوش در مورد گذشته و خانوادهاش که کاملاً بیموقع، بیدلیل و ناشیانه است.
فیلمهای پرهیجان و موفق معمولاً یک ویژگی مهم دارند: آنها اطلاعات را به تدریج و در طول داستان در اختیار بیننده قرار میدهند. اما فیلم «روز صفر» این روش را رعایت نکرده و در همان ابتدای کار، حجم زیادی از جزئیات امنیتی را نشان میدهد. به نظر میرسد هدف از این کار، پوشاندن کمبودهای داستان بوده، ولی در ادامه فیلم، ضعفهای قصه کاملاً آشکار میشود.
اگر سوالاتی دارید، مقاله نقد انیمیشن هتل ترانسیلوانیا 4 (Hotel Transylvania: Transformania) به شما کمک خواهد کرد.
به جای اینکه «روز صفر» روی دو شخصیت اصلی خود تمرکز کند و حس تعلیق ایجاد نماید، بیش از حد به شعار دادن و نصیحت کردن تمایل دارد. این نصیحتها اغلب با شرایطی که شخصیتها در آن قرار دارند، همخوانی ندارد.
برای گسترش دانش خود، به مقاله نقد فیلم جاودانگان (Eternals) سر بزنید.
در میان این ضعفها، بازی امیر جدیدی نقطه قوت فیلم محسوب میشود. او با وجود اینکه شخصیتپردازی قوی ندارد، اما با ظاهر فیت و آمادهاش، در نقش یک مأمور امنیتی قابل قبول عمل میکند. از طرف دیگر، بازی ساعد سهیلی در نقش ریگی، یکی از نقاط ضعف فیلم است. بیان صورت و اجرای او نه میتواند یک آدم شرور واقعی را نشان دهد و نه یک رهبر قدرتمند. شخصیت او بیشتر شبیه درویشمسلکانی است که در گوشهای ایستاده و دیگران را پند میدهند، و اصلاً به نظر نمیرسد که یکی از خطرناکترین تروریستهای چند دهه اخیر باشد.
فیلم «روز صفر» هم مانند بسیاری از آثار سینمای ایران، با مشکل ضعیف بودن فیلمنامه روبرو است. این که داستان فیلم بر اساس رویدادهای واقعی شکل گرفته، فرصت بسیار خوبی در اختیار نویسندگان قرار داده بود تا با خلق شخصیتهای عمیق و گیرا، واقعیت را از نگاه آنها به تصویر بکشند. اما متأسفانه حتی با این موقعیت مناسب نیز، شخصیتهای داستان، سطحی، نامفهوم و به سرعت از خاطر میروند. بخشهایی از فیلم که در اروپا اتفاق میافتد، بهویژه ضعیف است. گفتگوها و اجرای بازیگران در این بخشها، بیش از آن که حال و هوای سینمایی داشته باشد، شبیه به تولیدات معمولی تلویزیون است. شاید راهحل این باشد که برای ساخت آثار بزرگ و پرهزینهای مثل «روز صفر»، از دانش و تجربهی فیلمنامهنویسان خارجی نیز کمک گرفته شود تا نتیجه، اثری یکپارچه و جذاب باشد؛ فیلمی که شخصیتهایش حتی پس از تمام شدن آن، در ذهن بیننده ماندگار شوند.
برای مطالعه بیشتر، به نقد و بررسی فیلم انواع مهربانی (Kinds of Kindness) سری سر بزنید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله نقد و بررسی سریال The Lord of the Rings: The Rings of Power مراجعه کنید.
منتقد: میثم کرامی
این نوشته به طور ویژه برای وبسایت «مووی مگ» تهیه شده است. کپیبرداری از این مطلب بدون اشاره به نام منبع و سایت مووی مگ، مجاز نیست و پیگرد قانونی خواهد داشت.
ما را در صفحه اینستاگرام مووی مگ دنبال کنید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب نقد و بررسی بازی Black Myth: Wukong؛ سفری حماسی به دنیای اساطیر چین را بخوانید.
