در این نوشته میخواهیم به زبان ساده بگوییم که شمارهدوزی چیست و چه روشهایی برای دوختن آن وجود دارد. هدف این است که شما درک کلی از این هنر زیبا پیدا کنید.
شمارهدوزی یک روش دوخت با نخ است که بر اساس شمارش انجام میشود. در این روش، معمولاً از دوخت ضربدری (X) استفاده میشود. این دوختها در کنار هم و به شکل منظم، مانند نقشهای شطرنجی یا کاشیکاری، قرار میگیرند تا در نهایت یک تصویر کامل به وجود بیاورند. برای اینکه اندازه و شکل تمام بخیهها یکسان باشد، تعداد نخهای پارچه در هر جهت شمرده میشود. به این سبک از دوخت، اصطلاحاً «دوخت شمارهدوزی» میگویند.
این کار معمولاً روی پارچههای مخصوصی انجام میشود که بافت آنها به صورت شبکههای مربعشکل است و به راحتی میتوان تار و پود آن را دید. به این نوع پارچه، پارچه آیدا گفته میشود. البته گاهی اوقات طرحهای چاپشده روی پارچه نیز به عنوان راهنما برای دوخت استفاده میشوند. به این ترتیب، حتی روی پارچههای ساده یا طرحدار نیز میتوان با کمک شبکههای شمارهدوزی، دوختهای زیبا و دقیقی ایجاد کرد.
نقشه شماره دوزی (قدم اول)
برای انجام دوختهای شمارهدوزی، همیشه یک طرح و راهنمای کامل در دسترس است. این طرحها هم به صورت رایگان و هم با قیمت مناسب در وبسایتهای مختلف پیدا میشوند. هر طرح به شما دقیقاً نشان میدهد که هر قسمت را کجا بدوزید و از چه رنگی استفاده کنید.
در این طرحها، از رنگها و علامتهای مختلف داخل مربعها استفاده شده است (اگر طرح سیاه و سفید باشد، فقط از علامتها استفاده میشود). این مربعها به شما میگویند که برای هر بخش از کدام رنگ نخ استفاده کنید. هر مربع رنگی در نقشه، نمایانگر یک بخیه متقاطع است.
شروع کار شماره دوزی
برای شروع کار، ابتدا باید وسط پارچه را پیدا کنید. طبق شکل، پارچه را دو بار تا بزنید تا چهار لایه شود. سپس نقطه مرکزی محل تا خوردگی را با یک سوزن علامت گذاری کنید. بعد، تاهای پارچه را باز کنید و جایی که با سوزن مشخص کردهاید را با یک خودکار حرارتی علامت بزنید و سوزن را بردارید. دوخت شماره دوزی را باید از وسط پارچه و بر اساس طرحی که انتخاب کردهاید آغاز کنید. بیشتر طرحهای شماره دوزی نقطه مرکزی مشخصی دارند، اما اگر نداشتند، به راحتی میتوانید مرکز آن را پیدا کنید.
انواع مختلف دوخت در شماره دوزی
دوخت شمارهدوزی معمولاً از ردیفهای سمت چپ آغاز میشود. برای شروع، به نقشه دوخت نگاه کنید تا نقطه اولیه کار را پیدا کنید. کار را از پشت پارچه شروع کنید؛ سوزن را از یک سوراخ بیرون بیاورید و حدود یک سانتمتر از نخ را در پشت کار باقی بگذارید. برای محکمکاری، همین قسمت اضافه نخ را با کمک کوکهای بعدی که میزنید، در پشت کار ثابت میکنید. بهتر است که انتهای نخها را گره نزنید، چون گره زدن باعث شلوغی و به هم ریختگی پشت کار میشود و ممکن است برجستگی ناخوشایندی ایجاد کند.
– دوخت یک دوم
برای انجام این دوخت، مانند تصویر، یک بخیه به صورت اریب از میان سوراخهای پارچه ایجاد میکنیم که به آن دوخت نیمکوک گفته میشود.
– دوخت کامل
برای دوخت یک بخیه ضربدری کامل، پس از انجام کوکهای اریب (که به آنها نیمضربدر نیز میگویند)، مطابق شکل، سوزن را از نقطه ۱ بیرون میآوریم و سپس به نقطه ۲ فرو میبریم. به همین ترتیب، کار دوخت را ادامه میدهیم تا طرح کامل شود.
برای دوخت یک چهارم و سه چهارم، ابتدا باید پارچه را به چهار قسمت مساوی تقسیم کنید. سپس یک قسمت از آن را برای بخش یک چهارم بردارید و سه قسمت باقیمانده را برای بخش سه چهارم استفاده کنید. در مرحله بعد، لبههای پارچه را به دقت به هم وصل کنید و با استفاده از چرخ خیاطی یا سوزن و نخ، آنها را بدوزید. پس از اتمام دوخت، کار را از طرف داخل اتو کنید تا درزها صاف و مرتب شوند. در نهایت، محصول نهایی را بررسی کنید تا مطمئن شوید همه قسمتها به درستی دوخته شدهاند.
گاهی اوقات طبق الگو، لازم است یک خانه از پارچه را با بیش از یک رنگ پر کنیم. در چنین مواقعی از دوختهای یکچهارم و سهچهارم مانند شکلی که میبینید، استفاده میکنیم.
در ادامه، کار دوختن را تا جایی پیش ببرید که دیگر نخی باقی نمانده یا تمام بخیههای طرح شما دوخته شده باشد. پشت پارچه، سوزن را از زیر حداقل سه بخیهای که قبلاً زدهاید رد کنید تا نخ کاملاً محکم شود. سپس قسمت اضافی نخ را قیچی کنید، اما مواظب باشید بیش از اندازه کوتاه نشود.
لوازم مورد نیاز شماره دوزی
برای انجام راحتتر این کار، میتوانید از وسایل مخصوصی استفاده کنید. برخی از این وسایل عبارتند از: پارچه مناسب، سوزن مخصوص شمارهدوزی و چهارچوب گلدوزی. در ادامه، به توضیح هر یک از این موارد میپردازیم.
پارچه و تور شماره دوزی
برای اینکه پارچههای مخصوص شمارهدوزی را بهتر بشناسید و بتوانید انتخاب درستی داشته باشید، لازم است ابتدا با مفهوم «کانت» آشنا شوید. پارچههای شمارهدوزی معمولاً به شکل شطرنجی و شامل مربعهای کوچک هستند. به تعداد این مربعها در هر ۲٫۵ سانتیمتر از پارچه، کانت گفته میشود.
این پارچهها در اندازههای مختلفی تولید میشوند که معمولترین آنها شمارههای ۱۱، ۱۴، ۱۶، ۱۸، ۲۲ و ۲۴ هستند. هرچه عدد کانت بالاتر باشد، پارچه ریزبافتتر خواهد بود. به عنوان مثال، پارچه ۱۴ کانت یعنی در هر ۲٫۵ سانتیمتر آن، ۱۴ مربع وجود دارد و هر مربع معادل یک کوک محسوب میشود.
پارچههای شمارهدوزی در دو نوع آهاردار و بدون آهار عرضه میشوند. برای دوخت تابلوهای تزئینی معمولاً از نوع آهاردار استفاده میشود، در حالی که برای ساخت زیورآلات و اکسسوریها، پارچه بدون آهار مناسبتر است.
اگر بخواهید روی لباس یا مانتو شمارهدوزی کنید، میتوانید از تور مخصوص این کار استفاده کنید. روش کار به این صورت است که تور را با کوکهای کوچک در محل مورد نظر میدوزید و پس از پایان شمارهدوزی، تار و پود تور را به راحتی از لابهلای دوختها بیرون میکشید.
یک نکته مهم: این پارچهها موقع برش ممکن است ریشریش یا پاره شوند. بنابراین قبل از شروع کار، بهتر است لبههای پارچه را با چسب یا کوک ثابت کنید؛ به ویژه اگر پروژه بزرگی در دست دارید که زمان و دقت بیشتری میطلبد.
سوزن شماره دوزی
وقتی با پارچههای بافت باز مانند آیدا گلدوزی میکنید، معمولاً از بخیه متقاطع استفاده میشود که با دست انجام میگیرد. در این روش، لازم نیست از سوزن تیز استفاده کنید. سوزنهایی با نوک گرد به شما کمک میکنند تا تصادفاً به نخهای پارچه آسیب نزنید و رشتههای پارچه را از هم جدا نکنید. انتخاب سوزن مناسب برای گلدوزی، هم روی کیفیت کارتان تأثیر میگذارد و هم باعث میشود راحتتر کار کنید.
سوزنهای گلدوزی معمولاً چشمی بزرگی دارند که باعث میشود به راحتی بتوانید نخ گلدوزی یا دیگر الیاف مخصوص را از آن رد کنید. این ویژگی همچنین کمک میکند که نخ در حین دوخت، کمتر با پارچه اصطکاک داشته باشد و در نتیجه کمتر ساییده شود. سوزنهای مخصوص شمارهدوزی در اندازههای مختلفی تولید میشوند که با اعداد مشخص میشوند. هر چقدر این عدد بزرگتر باشد، سوزن باریکتر و کوچکتر است.
اندازه سوزنی که برای دوختن انتخاب میکنید، به نوع پارچهای که کار میکنید بستگی دارد. معمولاً هر چقدر سوراخهای پارچه درشتتر باشد (یعنی تراکم بافت آن کمتر باشد)، باید از سوزن بزرگتری استفاده کنید. برای نمونه، اگر پارچهای با تراکم ۱۱ داشته باشید، مناسب است که از سوزن شماره ۱۸ بهره ببرید.
کارگاه شماره دوزی
برای ثابت نگه داشتن پارچه میتوانید از حلقههای گلدوزی یا گیرههای مخصوص پارچه کمک بگیرید. پارچههای آهاردار معمولاً محکم هستند و نیاز چندانی به این وسایل ندارند؛ به همین راحتی میتوانید آنها را با دست نگه دارید و گلدوزی کنید. اگر میخواهید کارتان کیفیت خوبی داشته باشد، انتخاب یک حلقه گلدوزی مناسب بسیار مهم است.
در این نوشته کوشیدیم اطلاعات کامل و مفیدی دربارهٔ هنر شمارهدوزی ارائه دهیم؛ از نحوهٔ شروع کار تا پایان و همچنین ابزارهای مورد نیاز این رشته را معرفی کردیم. اکنون میتوانید این هنر زیبا را آغاز کنید. برای خرید وسایل شمارهدوزی و شرکت در دورههای آموزشی بیشتر نیز میتوانید به فروشگاه آیلین وب مراجعه کنید.
