سالها از ساخت فیلم “جزیره شاتر” توسط مارتین اسکورسیزی میگذرد، اما با وجود نقدهای فراوانی که تا امروز درباره آن نوشته شده، هنوز نکات و رمز و رازهایی در این فیلم وجود دارد که یا به آنها اشاره نشده یا به اندازه کافی عمیق بررسی نشدهاند. گرچه تحلیلهای سینمایی من در هیچ رسانه یا وبسایتی یک بررسی کامل از این فیلم محسوب نمیشود، چرا که بررسی دقیق و جزء به جزء یک اثر قطعاً به زمان زیادی نیاز دارد و همچنین ارائه مستندات پژوهشی و علمی را میطلبد.
اگر “جزیره شاتر” را یک سیستم در نظر بگیریم، دادههای آن شامل مجموعهای از نشانهها و سرنخهایی است که در مسیر تدی دانیلز قرار میگیرد. رمزگشایی این دادهها برای رسیدن به نتیجه نهایی، به عملکرد فرآیندهای مختلف در طول داستان بستگی دارد. سوال اصلی این است: ما به دنبال چه هستیم؟ آیا هدف، حل یک معماست؟ آیا تدی دانیلز واقعاً دیوانه است یا نه؟ رسیدن به پاسخ این سوال حتی برای بیننده معمولی هم چندان سخت نیست. اما گروهی از منتقدان نیز بر این موضوع تأکید کردهاند که آیا اثبات دیوانگی این مارشال جذاب و شجاع در پایان فیلم اهمیت دارد یا نه. بسیاری معتقدند اگر کسی مثل نولان به جای اسکورسیزی کارگردان بود، احتمالاً فقط به پاسخ “آری” یا “خیر” در پایان فیلم اکتفا میکرد، اما اسکورسیزی عمیقتر فکر میکند. چرا او چنین نگاه ژرفی دارد؟
برای گسترش دانش خود، به مقاله نقد و بررسی فیلم A Quiet Place: Day One سر بزنید.
توصیه میکنیم این مطلب نقد و بررسی فیلم سرهنگ ثریا را حتماً بخوانید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله نقد و بررسی فیلم هرماس را مطالعه کنید.
فیلمسازان تأثیرگذاری مانند اسکورسیزی، هرگاه در آثارشان تعلیق و تضاد افزایش مییابد، جنبههای رمزآلود داستان نیز بیشتر میشود. این دو رابطه مستقیمی با یکدیگر دارند. همچنین، هرگاه جنبههای فلسفی در آثار چنین کارگردانانی نمایان میشود، لازم است به شخصیت و دیدگاه فردی آنها رجوع کنیم، زیرا ممکن است از گذشته، علایق شخصی یا گرایشات خود به عنوان عنصری بصری در فیلمهایشان استفاده کنند.
میخواهم به فیلم “بیگناهان” (The Innocents) محصول سال ۱۹۶۱ اشاره کنم. خیلی از افراد فیلم “جزیره شاتر” را یک اثر مستقل و خاص از هیچکاک میدانند، اما از نظر ساختار داستانی، این فیلم بسیار شبیه به “بیگناهان” ساخته جک کلیتون است. جالب است بدانید که این فیلم، یکی از آثار محبوب مارتین اسکورسیزی هم هست.
اگر به صحنهسازی خانه تدی در بوستون دقت کنید، المانهایی مانند آلاچیق، مرداب و مرگ کودک را میبینید که در فیلم “بیگناهان” هم به وضوح دیده میشوند. از نظر ساختاری، تا امروز دو تفسیر کاملاً جداگانه و دو برداشت متفاوت از فیلم “بیگناهان” وجود دارد. شخصیت تدی دانیلز، مانند خانم گیدنز (پرستار بچهها در فیلم “بیگناهان”)، از مشکل روانی رنج میبرد. از نشانههای اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) این است که فرد به اطرافیان خود بدبین میشود، همیشه احساس میکند تحت تعقیب است یا توطئهای برای قتل یا انتقام علیه او در جریان است، و حتی شخصیتهای خیالی در ذهن خود میسازد.
برای یادگیری پیشرفته، به نقد و بررسی سریال میدان سرخ مراجعه کنید.
بنابراین، درک کامل ریشه مشکل، کلید حل بسیاری از سوالات و رمزگشایی اسرار است. در صحنهای که مارشال در برابر مأمور زندان تسلیم میشود و اسلحه خود را تحویل میدهد، نشان میدهد که دیگر آن مارشال سابق وجود ندارد. اگر نگهبان زندان بود که تسلیم میشد، برداشت ما کاملاً برعکس میشد. پس این تسلیم شدن و سستی، نشان از کاهش اقتدار آن جایگاه شغلی در گذشتهای نه چندان دور دارد. در صحنهای دیگر، وقتی زن بیمار لیوانی در دست ندارد ولی پس از نوشیدن آب، لیوان را روی میز میگذارد، این قطعاً ناشی از ذهن آشفته و روانپریش تدی است.
توصیه میشود به مطالعه مقاله نقد و بررسی فصل چهارم سریال The Boys ادامه دهید.
ذهن تدی چنان درگیر توهم است که حتی در دلِ رویاها و خیالاتش هم دوباره به سراغ خیالپردازی میرود. مارتین اسکورسیزی با مهارت از این آشفتگی ذهنی استفاده میکند و بیننده را تا آخر با این تصور همراه میکند که مارشالِ به ظاهر قدرتمند و جذاب، فردی سالم و عادی است.
در بخشی از فیلم، وقتی تدی و چاک به اتاق دکتر وارد میشوند، اشارهای به «قانون چهارم» میشود و تدی نام آهنگساز مالر را درست حدس میزند. این اشاره، مربوط به قطعهای از مالر، آهنگساز اتریشی-آلمانی، با عنوان «آوازهای مرگ کودکان» (Kindertotenlieder) است که بخشی از سمفونی نهم او به شمار میرود. این قطعه از آثار غمانگیز مالر است و بیتی در آن وجود دارد که میگوید:
“روز زیبایی است از آن بلندی های دور”
همزمان با پخش این موسیقی، نماهایی از کودکانی نشان داده میشود که به سیمهای خاردار تکیه دادهاند. این تصویر، یادآور صحنهای از جنگ جهانی دوم است؛ زمانی که مادر و کودکی در اردوگاه اساس نازیها بودند، پیش از تسلیم شدن آن گروه. تدی در آن زمان در آنجا خدمت میکرد و همیشه با عذاب وجدانِ دیر رسیدن و ناتوانی در جلوگیری از آن فاجعه دستوپنجه نرم میکند. این خاطره در ذهن او با مرگ فرزندانش پیوند میخورد؛ کودکانی که همسرش دلوریس به قتل رساند. شاید تدی با خود فکر میکند که اگر در گذشته برای درمان همسرش اقدام کرده بود، این تراژدی رخ نمیداد.
شاتر آیلند اثری است با فضاسازی پرتعلیق و عناصر تصویری دقیق که اسکورسیزی — به عنوان یک سینماگر چیرهدست — با هنرمندی، این جزیره را به اندازهی کافی اسرارآمیز و وهمانگیز به تصویر کشیده است.
منتقد: رامتین سراجپور
امتیاز: ۸ از ۱۰
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه نقد و بررسی فیلم پیر (Old).
