اگر به کارنامه جوردن پیل به عنوان فیلمساز نگاه کنیم، متوجه میشویم که تماشای فیلم «جواب منفی» (Nope) به شکل سطحی و بدون توجه به مفاهیم پنهان داستان، باعث میشود بخش مهمی از هویت این اثر را از دست بدهیم. فیلم جدید پیل، هرچند در دسته آثار علمی–تخیلی جای میگیرد (نه در ژانر ترسناک که برخی به اشتباه فکر میکنند)، اما در دل خود اشارههای زیادی به مشکلات فرهنگی جامعه آمریکا دارد. این مفاهیم به شکل نمادها و عناصر گوناگون، در قصه گنجانده شدهاند. با این حال، گاهی این اشارهها آنقدر مستقیم و بدون ظرافت بیان شدهاند که ممکن است ساختار منطقی فیلمنامه را با مشکل روبهرو کنند.
داستان فیلم درباره یک مزرعه دورافتاده است که در آن، پدر خانواده بر اثر حادثه غیرمعمولی —بارش اشیاء از آسمان— جان خود را از دست میدهد. در نگاه اول به نظر میرسد این یک رویداد تصادفی است، اما خیلی زود روشن میشود که موجودی ناشناس در آسمان و پشت ابرها پنهان شده که به ساکنان منطقه نزدیک میشود و…
اگر سوالاتی دارید، مقاله نقد و بررسی فیلم کودا (Coda) به شما کمک خواهد کرد.
فیلم «Nope» در دل داستان خود، چندین مشکل مختلف را نشان میدهد که بیشتر آنها نمادی از وضعیت نابسامان صنعت سینما و همچنین رفتار خشن حکومت با مردم هستند. شاید بزرگترین معما در این فیلم، موجود فضایی باشد. در ابتدا آن را به عنوان یک یوفو میشناسیم، ولی بعد میبینیم که بیشتر شبیه به یک چشم است که بیدرنگ به سراغ انسانها میرود و آنها را از بین میبرد. با توجه به پیشینه کارگردان و اشارههای مکررش به خشونت پلیس علیه سیاهپوستان، میتوان این برداشت را جدی گرفت که آن موجود چشممانند، در واقع نماد چشم صاحبان قدرت است که جامعه را نابود میکند. نکتۀ جالب اینجاست که این موجود فقط وقتی مردم را رها میکند که کسی به آن مستقیم نگاه نکند! یعنی اگر با قدرت رودررو نشوید و با آن مقابله نکنید، ممکن است از آسیب در امان بمانید.
قسمت دیگری از داستان که شاید برای بعضی بینندگان کمی گنگ به نظر برسد، حضور آن میمون در فیلم است. شاید در نگاه اول به نظر برسد که این میمون ربطی به کل داستان ندارد، اما کارگردان تلاش کرده ارتباط روشنی بین ماجرای میمون و طبیعت و صنعت سرگرمی ایجاد کند. در صحنههای اول فیلم، میمون در یک برنامه تلویزیونی -که بخشی از صنعت سرگرمی است- هرج و مرج به پا میکند، چون ذات او وحشی است و نمیخواهد وسیله خندۀ صنعت سرگرمی و انسانها باشد. با این حال، «ریکی» که از آن حادثه جان به در برده، در بزرگسالی و در یک پارک تفریحی، باز هم به خاطر علاقه به جلب توجه و پولدار شدن، سعی میکند از طبیعت برای سرگرم کردن مردم استفاده کند که در نهایت توسط همان موجود ناشناخته نابود میشود. این صحنه کنایهای است به صنعت سرگرمی در آمریکا که برای تفریح مخاطب، به هر کاری دست میزند. حتی در طول فیلم، خواهر «اوجی» نیز عاشق این صنعت است و میخواهد وارد آن شود، اما در پایان راه دیگری را انتخاب میکند.
برای مطالعه بیشتر، به نقد و بررسی سریال چه می شود اگر (What If) سری سر بزنید.
توصیه میکنیم این مطلب سینگرام – نقد فیلم « Hamilton » / آیا باید این فیلم را دید؟! را حتماً بخوانید.
در فیلم جدیدش، جوردن پیل شخصیت عجیبی را به داستان اضافه میکند که یک عکاس خبری مزاحم متعلق به وبسایت TMZ است. این وبسایت معروف، معمولاً با زیر پا گذاشتن حریم خصوصی افراد، اخبار جنجالی تولید میکند و همیشه باعث آزار و اذیت افراد مشهور بوده است. این شخصیت که حتی در لحظه مرگ هم فقط به دوربین و ثبت عکس فکر میکند، تصویر مسخرهای از کسانی که در این حرفه کار میکنند، نشان میدهد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه نقد و بررسی فیلم سورنجان.
به طور کلی، نقد مستقیم پیل به صنعت سرگرمی آمریکا این بار در فیلم «Nope» بسیار پررنگتر از نگاه او به موضوعات مربوط به سیاهپوستان است. او در همه کارهای قبلیاش همیشه مشکلات سیاهپوستان را در اولویت قرار میداد، اما این بار نوک تیز انتقاداتش را به سمت صنعت سرگرمی گرفته است. البته که او همچنان از نماد “چشم” برای نشان دادن برخورد پلیس با جامعه استفاده کرده است.
گذشته از نمادها و استعارههای پیل، باید گفت که وقتی این اشارهها پشتوانه داستانی محکمی نداشته باشند، تأثیر چندانی روی بیننده نمیگذارند. متأسفانه فیلم «Nope» طولانی و خستهکننده است و در ازای این مدت زمان طولانی، چیز خاصی به تماشاگر ارائه نمیدهد. شخصیتها در برخورد با موجود فضایی در طول فیلم هیچ پیشرفتی نمیکنند و فقط به تقابل و سپس پنهان شدن بسنده میکنند؛ صحنههایی که بارها تکرار میشوند. همچنین، جدا فرض کردن منطقه وقوع ماجرا با توجه به گذشت چند روز در خط داستانی فیلم، از نکاتی است که فیلمساز به آن توجه نکرده و همین موضوع منطق روایت را با مشکل روبهرو کرده است.
برای مطالعه بیشتر، به نقد و بررسی فیلم شوالیه سبز (The Green Knight) سری سر بزنید.
فیلم «جواب منفی» با وجود لایههای پنهان در داستانش، اثری قابل توجه است که توانسته نقدهای اجتماعی خود را در قالب یک فیلم فانتزی به بیننده منتقل کند. اما باید به خاطر داشت که این فیلم در نهایت یک سرگرمی تخیلی است و باید مخاطب را سرگرم کند و برای داستانی که تعریف میکند، منطق درست و شخصیتهای باورپذیری داشته باشد. متأسفانه در این فیلم، تقریباً هیچ شخصیتپردازی عمیقی وجود ندارد و منطق داستان، بهویژه در بخش پایانی، با مشکل روبهرو میشود. اینکه در پایان فیلم، امرلد (و در واقع مردم) در نهایت با آن موجود عجیب (که نماد سیستم است) روبهرو شده و موفق میشود از آن عکس بگیرد تا دنیا باور کند (اشاره به فیلمها و عکسهایی که مردم از رفتارهای پلیس میگیرند و باعث رسوایی میشوند)، شاید برای یک اثر سینمایی کمی ساده و شعارگونه به نظر برسد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً نقد سریال روزی روزگاری در مریخ را بخوانید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله نقد فیلم پروژه آدام (The Adam Project) ادامه دهید.
مقاله نقد سریال آفتاب پرست منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
منتقد: میثم کرامی
این نوشته به طور ویژه برای وبسایت «مووی مگ» تهیه شده است. کپیبرداری از این مطلب بدون اشاره به نام منبع و آوردن لینک سایت مووی مگ، مجاز نیست و پیگرد قانونی خواهد داشت.
همچنین میتوانید صفحه اینستاگرام مووی مگ را دنبال کنید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله نقد فیلم مرد عنکبوتی: راهی به خانه نیست (Spider-Man: No Way Home) به شما کمک خواهد کرد.
مقاله نقد فیلم جنایت بی دقت (Careless Crime) منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
