ستایش لطف خدا
**متن اصلی:**
ای آن که به یک اشاره خاک را کردی آدم
وز آدم این همه صورتها در آدم
ای آن که به یک قطره از دریا بخشیدی جان
وز جان این همه عقل و دانش در آدم
ای آن که به یک گوهر از کان بخشیدی دل
وز دل این همه اسرار و معما در آدم
**معنی واژهها و ترکیبها:**
* **ای آن که:** ای خدایی که.
* **اشاره:** اراده، فرمان.
* **خاک:** ماده اولیه آفرینش انسان.
* **آدم:** انسان، حضرت آدم (ع).
* **صورتها:** شکلها، گونههای مختلف.
* **در آدم:** در نسل انسان، در وجود آدمی.
* **قطره:** بخش بسیار کوچکی از دریا، کنایه از روح.
* **دریا:** کنایه از عالم روح و منبع جان.
* **بخشیدی:** عطا کردی، بخشیدی.
* **جان:** روح، زندگی.
* **عقل:** خرد، قدرت تفکر.
* **دانش:** علم، دانایی.
* **گوهر:** جواهر، چیز باارزش.
* **کان:** معدن، سرچشمه.
* **دل:** قلب، جایگاه عواطف و احساسات.
* **اسرار:** رازها.
* **معما:** چیزهای پیچیده و ناشناخته.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه معنی معرفت آفریدگار فارسی ششم با کلمات و مخالف (درس اول).
**معنی کلی شعر:**
این شعر، ستایش و حیرت شاعر در برابر قدرت بیپایان خداوند است. شاعر خطاب به خدا میگوید: ای خدایی که با اراده و فرمان خود، از خاکِ بیجان، موجودی به نام انسان را آفریدی و سپس از این انسان اولیه، نسلها و افراد گوناگون با چهرهها و استعدادهای مختلف به وجود آوردی.
ای خدایی که بخش کوچکی از روح بزرگ خود (که مانند یک دریای بیکران است) را به انسان بخشیدی و از همین روح، این همه قدرت فکر و دانش و خرد در وجود انسان قرار دادی.
ای خدایی که گوهری گرانبها به نام “دل” و احساس را از معدن لطف خود به انسان عطا کردی و از همین دل، این همه راز، حس زیباییشناختی و عواطف پیچیده در نهاد انسان به ودیعه نهادی.
**آرایههای ادبی:**
* **تشخیص (جانپنداری):** به خاک “آدم” بخشیدن، کاری است که فقط از خدا ساخته است و به خاک ویژگی انسانی داده شده.
* **تضاد:** “خاک” در مقابل “آدم” قرار گرفته است. خاک نماد جماد و بیجانی و آدم نماد موجودی زنده و باشعور.
* **کنایه:** “قطره از دریا” کنایه از روح و جان انسان است در مقایسه با روح بزرگ و بیکران خداوند.
* **تکرار:** شروع هر بیت با “ای آن که” برای تأکید بر خطاب به خداوند و ایجاد ریتم و تأثیرگذاری بیشتر است.
* **حسن تعلیل:** شاعر علت وجود عقل، دانش، اسرار و معما در انسان را بخشش خداوند میداند که این کار باعث زیباتر شدن کلام شده است.
